tranzystor10, Elektronika, Tranzystory(1)

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Pierwsze kroki
część
10
dla początkujących
Tranzystory
Modele, modele
W poprzednich odcinkach zapoznałem cię szeroko z bardzo ważnymi w praktyce parametrami tranzystora,
związanymi z jego mocą strat i temperaturami. Już niedługo zajmiemy się kolejnymi zagadnieniami
związanymi z tranzystorem. Zapoznasz się z podstawowymi, można powiedzieć − klasycznymi,
układami pracy tranzystora w obwodach prądu zmiennego.
W jednym z poprzednich odcinków
przedstawiłem ci podstawowe zasady
pracy tranzystora w roli przełącznika. Tak
się (dziwnie) składa, że wraz z postępem
techniki i technologii, w ogóle coraz rza−
dziej stosujemy pojedyncze tranzystory,
a jeśli już stosujemy, to zwykle właśnie
w roli elementów przełączających, a nie
w roli wzmacniaczy sygnałów zmien−
nych. Natomiast do wzmacniania sygna−
łów zmiennych najczęściej stosujemy
wzmacniacze operacyjne lub specjalizo−
wane scalone przedwzmacniacze i
wzmacniacze mocy audio. Niemniej jed−
nak w podręcznikach szkolnych nadal
poświęca się dużo miejsca i uwagi właś−
nie podstawowym układom pracy tranzy−
stora i co tu ukrywać − większość u−
czniów ma tego serdecznie dosyć.
Niechęć ta jest nawet uzasadniona, bo w
praktyce nikt dziś nie projektuje układu
wzmacniacza ze wspólną bazą, a co naj−
wyżej jakiś prościutki wzmacniaczyk w u−
kładzie wspólnego emitera lub jeszcze
prostszy bufor w układzie wspólnego ko−
lektora. I właśnie w takich sytuacjach i ty
być może będziesz musiał skorzystać z
pewnych informacji podawanych w kata−
logu. Choć więc generalnie nie będziesz
wykorzystywał książkowej wiedzy na te−
mat podstawowych wzmacniaczy prze−
biegów zmiennych, jednak nie wypada,
byś nie znał i nie rozumiał głównych ukła−
dów pracy tranzystora. Dlatego przynaj−
mniej jeden odcinek będzie poświęcony
jednotranzystorowym wzmacniaczom ze
wspólnym kolektorem, wspólnym emite−
rem i wspólną bazą.
Ale wcześniej muszę cię wprowadzić
do pewnego bardzo ważnego zagadnie−
nia. Dlatego w tym odcinku będziemy
trochę teoretyzować. Zapoznam cię w
niezbędnym zakresie z modelem fizy−
cznym tranzystora a za miesiąc zapoz−
nam cię jeszcze z czwórnikami. Dopiero
to otworzy ci drogę do zrozumienia para−
metrów i sposobów opisu spotykanych
w katalogach i podręcznikach − a wierz
mi, to bywa potrzebne nawet w praktyce
hobbysty. Zaciśnij więc zęby i zapoznaj
się z tym materiałem, bo musisz to przy−
najmniej z grubsza rozumieć, o ile tylko
naprawdę chcesz być prawdziwym elek−
Rys.. 1 Najjprostszy modell tranzystora
Rys.. 2 Modell ze źródłłem prądowym
64
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
Pierwsze kroki
oraz napięcie przewodzenia
złącza baza−emiter. To rozumiesz dobrze.
Ale niestety, tranzystor to bardzo kap−
ryśne zwierzę. Nie zdziwisz się więc, że
to monstrum, które znajdziesz na rysun−
ku 3 to bardziej precyzyjny model tranzy−
stora. Jest to tak zwany model Ebersa−
Molla (od nazwisk uczonych, którzy go
zaproponowali). Na tym modelu znaj−
dziesz dwie znajome „diody“ z rysunku
1 oraz źródło prądowe z rysunku 2. Po
chwili zastanowienia uznasz, że rzeczy−
wiście wszystko pasuje, bo spolaryzo−
waną zaporowo „diodę kolektorową“ na
rysunku 2 pominięto. Może trochę zanie−
pokoi cię drugie źródło prądowe między
bazą a emiterem, ale zapewne te dwa
źródła można zastąpić jednym pokaza−
nym na rysunku 2. Także zaznaczone po−
jemności nie wzbudzą wątpliwości − na
pewno w dość skomplikowanym two−
rze, jakim jest tranzystor, występują ja−
kieś pojemności.
Czy mając taki model i opisujące go
równania, wiemy już wszyściutko o tran−
zystorze?
Niestety nie! W głębokiej tajemnicy
mogę ci zdradzić, że nawet ten dość zło−
żony model z rysunku 3 (wraz z opi−
sującymi go równaniami matematyczny−
mi) też nie przedstawia calusieńkiej praw−
dy o tranzystorze. Na przykład w progra−
mach komputerowych stosowany jest u−
lepszony model, zwany modelem Gum−
mela−Poona, ale i on nie jest doskonały.
Co prawda znamy fundamentalne pra−
wa fizyki, na których opiera się działanie
tranzystora i znamy też równania mate−
matyczne dokładnie opisujące działanie
tranzystora, ale są to (uważaj!)
nielinio−
we równania drugiego rzędu z pocho−
dnymi cząstkowymi, które nie mają ogól−
nego rozwiązania, a po ich linearyzacji
rozwiązania mają bardzo złożoną postać
szeregów nieskończonych.
Niewesoła historia!
Właśnie dlatego konie−
cznością jest stosowanie mo−
deli uproszczonych. Na ile u−
proszczonych? To oczywiście
zależy już od dokładności wy−
ników obliczeń, jakie chcemy
uzyskać oraz od warunków
pracy tranzystora. Jeśli chce−
my sprawdzić, czy tranzystor
nie jest uszkodzony, to wyko−
rzystujemy model z rysunku
1 i omomierzem sprawdza−
my, czy między danymi dwo−
Rys.. 3 Modell Ebersa−Molllla
Rys.. 4 Modell hybryd
dlla konfiiguracjjii WE
tronikiem. I obiecuję ci, że przedstawię
tu niezbędne minimum − informacje na−
prawdę konieczne do zrozumienia i upo−
rządkowania wielu zagadnień porusza−
nych w podręcznikach i katalogach.
W następnym numerze znów króciut−
ko przypomnimy sobie pojęcie „czarnej
skrzynki“. Ale najpierw powrócimy do
bardzo uproszczonego modelu tranzy−
stora.
ma końcówkami płynie prąd, czy nie.
Model z rysunku 2 okazał się pożyteczny
przy obliczaniu prostych układów prze−
łączających. Model z rysunku 3 i podob−
ne są wykorzystywane w programach
symulacji komputerowej.
Wszystko jasne. A teraz mam dla cie−
bie kolejną ważną sprawę. Ważną, a zu−
pełnie nie rozumianą przez większość
początkujących, którzy od początku są
przerażeni stopniem trudności zagadnie−
nia.
Spójrz na rysunek 4 przedstawiający...
Co? No właśnie, według mądrych ksią−
żek jest to „model hybryd
Modele tranzystora
Dowiedziałeś się już (może nawet
zmierzyłeś omomierzem), że tranzystor
bipolarny to jakby połączenie dwóch
diod, jak widać na rysunku 1. Ale tranzy−
stor to coś więcej niż dwie diody. Swego
czasu do znudzenia tłumaczyłem ci poj−
ęcie źródła prądowego i w końcu doszliś−
my do wniosku, że działanie tranzystora
z grubsza odpowiada działaniu wyimagi−
nowanego układu, pokazanego na rysun−
ku 2. To właśnie jest bardzo prosty, ale
jakże przydatny model tranzystora.
Proste? Ale czy to już wszystko?
Właśnie! Nie tak prędko! Bo czy na
przykład nasz tranzystor wzmacnia je−
dnakowo napięcia stałe, przebiegi zmien−
ne małej częstotliwości i przebiegi w.cz?
Na razie nie wiemy, ale chyba nie... Prze−
cież analizując działanie tranzystora do−
tychczas rozpatrywaliśmy tylko działanie
dla prądów stałych.
Jakiś czas temu tłumaczyłem ci, że
gdybyśmy chcieli bardzo dokładnie opi−
sać zachowanie i wszystkie parametry
rzeczywistych układów (w tym szczegól−
nie tranzystorów), to musielibyśmy u−
względnić całą masę różnych czynników,
z których prawdę mówiąc, niektóre rze−
czywiście mają znaczny wpływ, ale inne
dają o sobie znać w bardzo małym stop−
niu. Nie masz chyba wątpliwości, że w
praktyce pomijamy te mało znaczące
czynniki, upraszczamy zagadnienie i szu−
kamy sposobów na jak najprostsze
przedstawienie działania układu. Przy−
jmujemy uproszczone modele. Takimi
modelami są „czysta“ rezystancja,
„czysta“ pojemność, „czysta“ indukcyj−
ność, idealne źródło prądowe czy napię−
ciowe i z ich pomocą utworzyliśmy bar−
tranzystora
dla konfiguracji WE“. I tu właśnie wielu
początkujących popada w rozpacz: prze−
cież taki model w niczym nie przypomina
łatwego do intuicyjnego pojęcia modelu
tranzystora z rysunków 1...3. Czarna roz−
pacz! Pół biedy, że model jest tak skom−
plikowany − najgorsze jest to, że nie ma
tu żadnych diod, tylko rezystancje, kon−
duktancje (odwrotność rezystancji), po−
jemności i źródło prądowe. Dlaczego tak
jest? Gdzie się podziały diody? Właśnie
ten brak diod wprowadza zamieszanie w
umysłach początkujących. Głębokie (i
słuszne) przekonanie, że w obwodzie ba−
za−emiter występuje przecież dioda, a
ściślej złącze półprzewodnikowe, nasu−
wa wniosek, że oto przekroczono gra−
nicę zdrowego rozsądku i wkroczono w
dziedzinę elektronicznej czarnej magii.
A więc wobec modelu z rysunku 4
mamy dwa zarzuty: brak diod (złącz) i
brak obwodów zasilania.
Rys.. 5 Przykłładowy ukłład pomiiarowy parametrów zmiien−
noprądowych tranzystora
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
65
dzo uproszczony model tranzystora z ry−
sunku 2.
Ten model pokazuje nam z grubsza,
jak zachowuje się tranzystor. W tym mo−
delu kluczowymi parametrami są:
wzmocnienie prądowe (stosunek prądu
kolektora do prądu bazy), które oznaczy−
liśmy
 Pierwsze kroki
No jaką? Spróbuj samodzielnie od−
powiedzieć na to pytanie!
Masz rację! W zasadzie mówienie
o jednej konkretnej rezystancji diody
nie ma sensu. Rezystancję słusznie
możemy określić jako stosunek na−
pięcia do prądu:
R = U / I
Na podstawie rysunku 6 możesz
przybliżeniu obliczyć rezystancję dio−
dy dla kilku punktów pracy (napięć i
prądów), oznaczonych A, B, C.
Dla A R
A
= 0,66V/1mA = 660
−razy
większemu prądu kolektora). Taki model
znajdziesz na rysunku 8.
Czy to zrozumiałeś?
Jeśli tak to świetnie, jeśli nie, czytaj
dalej, a potem powróć do ostatniego
fragmentu jeszcze raz.
Najpierw ważne pytanie: czy wartoś−
cią tej zastępczej rezystancji jest obliczo−
na wcześniej „rezystancja“ diody dla
punktu B (około 3k
Rys.. 6 Charakterystyka wejjściiowa tranzystora

Dla B R
B
= 0,613V/0,2mA = 3,065k
Temat wcale nie jest taki trudny, jak
mogłoby się wydawać na pierwszy rzut
oka. Kluczem do jego zrozumienia jest
jedno sformułowanie: o ile modele z ry−
sunków 1...3 są ogólnymi (powiedzmy u−
niwersalnymi) modelami tranzystora, o
tyle rysunek 4 pokazuje model dotyczący
jedynie prądów zmiennych (ściślej sinu−
soidalnych o małych amplitudach i nie−
zbyt wielkich częstotliwościach).
W samej rzeczy nie jest to − powie−
dzmy obrazowo − model „gołego“ tran−
zystora. W tym wypadku model przed−
stawia zachowanie tranzystora odpowie−
dnio zasilanego i spolaryzowanego.
Właśnie dlatego, że jest to model słu−
szny tylko dla sygnałów zmiennych. Ob−
wody zasilania i polaryzacji muszą wy−
stąpić w każdym realnym wzmacniaczu,
ale tu chodzi o model przedstawiajacy
zachowanie tranzystora dla przebiegów
zmiennych, więc obwody te po prostu
pominięto Ot i cała tajemnica!
Dla zakresu wielkich częstotliwości
rzędu dziesiątek i setek megaherców
wykorzystuje się jeszcze inny model
tranzystora, słuszny oczywiście dla prze−
biegów o wysokiej częstotliwości, i tak−
że nie uwzględniający jakichkolwiek ob−
wodów prądu stałego.
No właśnie, to trzeba wiedzieć: mo−
dele takie, jak na rysunku 4 (i modele
czwórnikowe, o których opowiem ci w
następnym odcinku) pokazują właści−
wości tranzystora spolaryzowanego, dla
pewnego określonego punktu pracy i
sterowanego małym sygnałem. Patrząc
więc na model z rysunku 4 zawsze powi−
nieneś mieć świadomość, że w rzeczy−
wistości dotyczy on tranzystora pracuj−
ącego w układzie mniej więcej takim, jak
na rysunku 5 (lub podobnym). Wyjaśniliś−
my oto brak obwodów zasilania − trochę
trudniej pójdzie z wyjaśnieniem braku
diod (złącz). Słusznie podejrzewasz, że w
modelu z rysunku 4 diodę zastąpiono re−
zystancją (ściślej konduktancją, co nicze−
go nie zmienia). Czy wolno tak robić?
Musimy wrócić do charakterystyki
diody, pokazanej na przykład na rysunku
6 skopiowanym z EdW 3/98. Jaką rezy−
stancję ma dioda?

Czyli rezystancja diody ogromnie
zmienia się (zmniejsza) wraz ze wzro−
stem prądu. Nie można powiedzieć, że
dana dioda ma jakąś jedną, konkretną re−
zystancję.
Ale teraz spójrzmy na zagadnienie z
trochę innej strony. W EdW 4/98 wyka−
załem ci, że jeśli tranzystor ma wzmac−
niać sygnały zmienne, to musi on być od−
powiednio spolaryzowany. Inaczej mó−
wiąc, między bazą a emiterem musi wy−
stępować jakieś napięcie stałe (około
0,6V), które wywoła jakiś niewielki stały
prąd bazy. Dopiero na takie polaryzujące
napięcie stałe zostaje nałożone niiewiiell−
kiie napięcie zmienne, co oznacza nie−
wielką modulację prądu bazy, Rysunek 7
pokazuje w powiększeniu kawałek cha−
rakterystyki z rysunku 6.Przypuśćmy, że
obwód polaryzacji dostarcza prądu
0,2mA i napięcie baza−emiter U
BE
wyno−
si 0,613V.
Teraz bardzo uważaj − jeśli na stałe na−
pięcie polaryzujące zostanie nałożony
niewielki przebieg zmienny (na rysunku 7
jest to przebieg o amplitudzie
10mV), to chwilowy punkt
pracy diody (złącza) będzie
oscylował pomiędzy punkta−
mi B2 i B1. Zauważ, że przy
tak małych zmianach napięcia
między bazą a emiterem dla
uproszczenia możemy śmiało
przyjąć, że ten wykorzysty−
wany kawałek charakterysty−
ki jest linią prostą. A jeśli linią
prostą, to znaczy że układ się
zachowuje tak, jakby tam by−
ła rezystancja (bo właśnie re−
zystancja daje na wykresie li−
nię prostą). Co z tego wyni−
ka?
Przy ustaleniu spoczynko−
wego punktu pracy tranzysto−
ra w punkcie oznaczonym B i
przy niewielkim sygnale, w u−
proszczonym modelu rzeczy−
wiście możemy pominąć
diodę i potraktować ją jako
rezystancję i zamiast modelu
z diodą z rysunku 2, możemy
Ω)
I ten temat musisz bardzo dobrze roz−
umieć, dlatego na rysunku 9 narysowa−
łem ci analogiczne wykresy dla kilku re−
zystorów. Sprawa jest jasna: wartość re−
zystancji jest nieodłącznie związana z (u−
ważaj!) nachyleniem prostej na wykre−
sie. Czy nachylenie prostoliniowego ka−
wałka charakterystyki z rysunku 7 wska−
zuje na rezystancję obliczoną wcześniej
dla punktu B?
Niestety nie!
Zauważ, że wszystkie linie na rysunku
9 przechodzą przez początek układu
współrzędnych. Natomiast gdybyś
przedłużył prostoliniowy odcinek charak−
terystyki z rysunku 7, to uzyskana linia na
pewno nie przejdzie przez początek ukła−
du (punkt 0V, 0A). Jak to rozumieć?
Wychodzi na to, że mamy do czynie−
nia z dwoma rezystancjami: jedną obli−
czoną poprzednio (stosunek napięcia i
prądu), drugą wynikającą z nachylenia
odcinka charakterystyki.
Rys.. 7 Fragment charakterystykii wejjściiowejj
66
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
więc narysować prostszy model z rezy−
stancją, cały czas pamiętając, że dotyczy
to jednego jedynego punktu pracy i ma−
łych sygnałów zmiennych (w naszym
przypadku dotyczy prądu bazy równego
0,2mA i odpowiadającego mu
Dla C R
C
= 0,55V/0,01mA = 55k
Pierwsze kroki
Rys..8 Najjprostszy zmiiennoprądowy modell
tranzystora
statyczna są równe. Rozróżniamy je tyl−
ko w przypadku elementów nielinio−
wych. A potem mówimy, że rezystancja
widziana dla prądu stałego wynosi X o−
mów, a rezystancja widziana dla prądu
zmiennego wynosi Y omów. Przyzwy−
czaj się do takich sformułowań, bo je−
szcze się z nimi spotkasz.
Teraz już chyba rozumiesz, dlaczego
w modelu dotyczącym małych przebie−
gów zmiennych można zamiast diody
narysować rezystor − spolaryzowana ja−
kimś prądem dioda (złącze) dla małych
napięć zmiennych stanowi jakąś kon−
kretną rezystancję. Jeśli przebieg
zmienny będzie znacznie większy, nie
powinniśmy stosować uproszczeń, za−
kładając że charakterystyka jest linio−
wa. Wtedy musimy uwzględnić krzy−
wiznę charakterystyki wejściowej i do
ewentualnych wzorów podstawiać wy−
rażenie matematyczne opisujące naszą
krzywą charakterystyke. Oczywiście
koszmarnie skomplikowałoby to obli−
czenia, więc nawet się do tego nie do−
tkniemy. W praktyce praca ze zbyt du−
żym sygnałem wejściowym oznacza po
prostu pojawienie się na wyjściu zniek−
ształconego sygnału (tu widzisz, dla−
czego takie zniekształcenia nazywa się
nieliniowymi − bo wynikają z nielinio−
wości charakterystyki wzmacniacza).
Uff, to już prawie koniec!
Być może jednak umknęła twojej u−
wagi jeszcze jedna pozorna trudność,
wprowadzająca w błąd początkujących:
jeśli mówimy o prądach zmiennych, to
dlaczego na schemacie zastępczym na−
dal rysujemy źródło prądowe? Przecież
kiedyś tłumaczyłem ci, że jest to źródło
prądu stałego i prawdopodobnie głęboko
utrwaliłeś sobie podane przeze mnie je−
go wyobrażenie.
Mam nadzieję, że nie sprawi ci kłopo−
tu wyobrażenie „zmiennego“ źródła
prądowego. Niewiele tu nowego − w ta−
kim źródle prąd okresowo zmienia war−
tość i kierunek. Przemyśl wiec teraz tę
sprawę i przyzwyczaj się do myśli, że
zmiennoprądowe źródła prądowe są tak
samo naturalne i potrzebne w naszych
teoretycznych rozważaniach, jak
źródła stałoprądowe. Oczywiście w
modelu z rysunku 4 oraz 8 wy−
stępuje zmiennoprądowe źródło
prądowe.
Na sam koniec jeszcze jedno za−
gadnienie. Nie pomijaj tego materia−
łu, na pewno powinieneś o tym wie−
dzieć.
Parę słów o tym, jak z lekkostra−
wnego modelu pokazanego na ry−
sunku 8 robi się model z rysunku 4.
Model z rysunku 2 oraz 8 sugeru−
je, że działanie tranzystora jest bez−
nadziejnie proste i że prąd kolektora zale−
ży jedynie od prądu bazy (napięcia baza−
emiter). Już ci mówiłem, że tranzystor to
kapryśne zwierzę. Nie będę cię tu kato−
wał rozważaniami na temat wstrzykiwa−
nia nośników, modulacji szerokości bazy
czy zmian pojemności dyfuzyjnej i złączo−
wej pod wpływem zmian napięcia kolek−
tora.
W każdym razie w bardziej precyzyj−
nym modelu źródło prądowe nie jest i−
dealne, a ponadto występują nikomu nie−
potrzebne i wręcz szkodliwe pojemności
oraz szkodliwa rezystancja obszaru bazy,
a na dodatek to co dzieje się na wyjściu
(zmiany napięcia kolektora) w zauważal−
nym stopniu wpływa na obwody wej−
ściowe (czyli występuje swego rodzaju
wewnętrzne sprzężenie zwrotne z wy−
jścia na wejście).
I właśnie poszczególne elementy na
rysunku 4 reprezentują te niepożądane
zjawiska. Widzisz, jak ktoś to wszystko
sprytnie wykombinował?
Przy okazji analizy rysunku 4 − w obli−
czeniach teoretycznych bardzo często
dla wygody zamiast rezystancją R lub r
posługujemy się konduktancją G lub g,
czyli przewodnością, która jak wiesz
jest odwrotnością rezystancji. Może ci
się to wyda dziwne i myślisz, że to u−
trudnienie. Jednak przy różnorodnych
dość skomplikowanych obliczeniach
jest to nawet pewne ułatwienie. I nie
myśl, że ta konduktancja (i później ad−
mitancja) to coś potwornie trudnego do
intuicyjnego pojęcia − po pewnym cza−
sie także ty byś się przyzwyczaił i jedna−
kowo dobrze rozumiał czy wyczuwał
sens rezystancji i konduktancji. Dlatego
nie przejmuj się tym że na rysunkach
znajdziesz zarówno rezystancje (dyna−
miczne) r, jak i konduktancje (i transkon−
duktancje) g. Powiem więcej − na tym
poziomie rozważań, na którym jesteś−
my, nic się nie stanie, jeśli nawet pomy−
lisz konduktancję z rezystancją. A spra−
wa wspomnianej transkonduktancji (o−
znaczonej gm) wyjdzie nam w całym
swym blasku, gdy będziemy analizować
działanie tranzystorów polowych.
Mógłbym ci jeszcze zasygnalizować
lub nawet wyjaśnić kilka dalszych zaga−
dnień związanych z omówionymi mode−
lami tranzystora, ale przecież ustaliliśmy,
że nie jest to systematyczny kurs teore−
tyczny, tylko mam ci nakreślić ogólny ob−
raz, byś rozumiał z grubsza, o co chodzi
w katalogu. Dlatego ten odcinek kończy−
my, a w następnym odcinku powrócimy
do czarnej skrzynki i porozmawiamy o
czwórnikach, modelu zaciskowym i wre−
szcie wyciągniemy praktyczne wnioski
ze zdobytej wiedzy.
Pierwszą z nich nazywamy rezy−
stancją statyczną. Tu nie ma wątpliwoś−
ci. Jest to stosunek napięcia stałego do
prądu stałego.
Druga to rezystancja dynamiczna. Dy−
namiczna, bo dotyczy sygnału zmienne−
go. Jeśli w szkole uczyłeś się o pocho−
dnych, to masz tu praktyczny przykład
ich zastosowania. Jeśli się nie uczyłeś
lub już zapomniałeś, pokażę ci to w spo−
sób uproszczony. Nieprzypadkowo na ry−
sunku 7 zaznaczyłem punkty B1 i B2. Za−
uważ, że przy zmianie napięcia o
U
I (około
0,115mA). Mamy tu przyrosty (zmiany)
napięcia i prądu, ale nic nie stoi na prze−
szkodzie, by zastosować do nich wzór na
rezystancję.
Napiszemy:
I =
no właśnie, równa się czemu? Równa
się rezystancji dynamicznej, inaczej róż−
nicowej, a nawet różniczkowej. Żeby ją
odróżnić od poprzednio obliczanej rezy−
stancji statycznej, oznaczamy ją małą li−
terą r, nie dużą R. Zapamiętaj tę umowę
− często dla uniknięcia niejasności i po−
myłek, wielkości dotyczące przebiegów
zmiennych oznaczamy małymi literami, a
dotyczące stałych napięć, prądów, rezy−
stancji, itp. − dużymi literami.
Możesz bez większego trudu obli−
czyć, że wartość rezystancji dynamicznej
r w punkcie A z rysunków 6 i 7 wynosi o−
koło
r = 20mV / 0,0115mA = 174
, co zna−
cznie różni się od poprzednio obliczonej
dla tego punktu rezystancji statycznej R,
wynoszącej około 3k
. Tu na marginesie
wyjaśnienie: dla elementów liniowych
(np. rezystora), rezystancja dynamiczna i
Rys..9 Charakterystykii różnych rezystorów
Piiotr Góreckii
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
67
(20mV), prąd zmienia się o
U /
[ Pobierz całość w formacie PDF ]