tr-edu-sc17-kepy-warszawy, edukacja, wykłady i notatki, Tryptyk warszawski

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Warszawski Tryptyk Edukacyjny
Do wykorzystania na lekcjach:
geogra i, biologii, przyrody,
historii, języka polskiego.
Kępa Saska – królewska wyspa
Bożena Sienkiewicz
Cele lekcji
- kształtowanie umiejętności rozpoznawania obiektów na zdjęciu lotniczym i planie
Warszawy
- rozwijanie umiejętności spostrzegawczości, analizy i syntezy
- zapoznawanie z historią powstania i zagospodarowywania kępy Saskiej
- zachęcanie do wery kacji wiedzy i działań w terenie.
Środki dydaktyczne
- zdjęcia lotnicze:
Tryptyk Warszawski
, tomy:
Spojrzenie Warsa
, s. 75,
Pokolenie Varsovia.
pl
, s. 96-97, 109
- współczesny plan Warszawy
- schemat doliny rzecznej
- fotomapa Warszawy. Fotomapa jest dostępna pod adresem: www.samper.pl
(ortofotomapa 2001 – Obrazowa Baza Danych Varsovia.pl).
Metody i formy pracy
- praca zbiorowa
- praca indywidualna
- pogadanka
- mapa mentalna.
Przebieg lekcji
Wstęp
q
Metodą „burzy mózgów” zbierz jak najwięcej skojarzeń uczniów z terminem „Saska Kępa”.
W większości będą wymienione współcześnie zachodzące zjawiska i występujące obiekty
i fakty. Zapytaj więc dodatkowo o skojarzenia związane z nazwą.
q
Wszystkie skojarzenia zapisz na tablicy w postaci mapy mentalnej.
133
Kępa Saska – królewska wyspa
Część główna
Wyjaśnianie pojęć
Kępa
q
Poleć uczniom znalezienie wyjaśnienia terminu

kępa

w słowniku pojęć geogra cznych.
-
wysepka lub mała wyspa o zmiennych zarysach, objęta ramionami rzeki, która jest utrwalona
przez roślinność. Często jest zalewana.
(na podstawie
Słownika pojęć geogra cznych,
St. Pietkiewicz, S. Żmuda)
Kępa
– piaszczysta ławica utrwalona przez roślinność, objęta ramionami rzeki, zalewana przy wyso-
kich stanach wody. (na podstawie
„Leksykon ucznia – geogra a”
, PWN, Warszawa 1997)
Kępa
– dawne określenie piaszczystej wyspy w nurcie rzeki porosłej kępą drzew.
(
Tryptyk Warszawski – Oblicze Sawy,
M. Ostrowski
)
q
Przeczytaj fragment wspomnień Zygmunta Glogera
Dolinami rzek
.
„Brzeg zaś więcej płaski, piaszczysty, zalewany powodziami, porosły rokiciną, a będący
zwykle półwyspem, zwał się
kępą
, jak na przykład Saska.”
q
Poproś uczniów o sparafrazowanie tego tekstu.
y
WIDZĘ
Rozwijanie spostrzegawczości
q
Wyświetl na ekranie zdjęcia lotnicze z albumu
Spojrzenie Warsa,
s.75.
134
Kępa
Warszawski Tryptyk Edukacyjny
q
Poproś o opisanie tego, co zwróciło uwagę uczniów. W tym wypadku zdjęcie zostało tak
wykonane przez autora, aby na głównym planie znalazł się pas terenów zielonych kojarzą-
cy się z meandrującą rzeką. Skojarzenie jest prawdziwe. Tereny zielone utrwaliły przebieg
dawnego wschodniego koryta Wisły.
q
Poleć, by uczniowie wyszukali przykłady świadczące o rzeźbotwórczej działalności rzeki, czyli:
- zaznaczyli na obrazie lotniczym ślady dawnego koryta Wisły
- znaleźli zbiorniki wodne.
y
ANALIZUJĘ
q
Zapoznaj uczniów z historią Wisły. Skorzystaj z załącznika do scenariusza o jeziorze Go-
cławskim.
q
Przedstaw schemat doliny rzecznej.
q
Poproś o wskazanie na schemacie elementów doliny i koryta charakterystycznych dla rzeki
nieuregulowanej, płynącej szerokim korytem o licznych odgałęzieniach.
q
Teraz poproś uczniów o:
- wskazanie na zdjęciu lotniczym dawnego i dzisiejszego koryta rzeki
- wskazanie (na tym etapie teoretycznie) brzegu wysokiego i niskiego
- znalezienie terenów dawnej wyspy i wskazanie jej na zdjęciu.
q
W podsumowaniu zapisz na tablicy te spostrzeżenia, jednocześnie próbując je porządkować
w postaci mapy mentalnej (możesz rozbudować podany przykład):
Co widzę?
trawy
drogi
zieleń
ulice
ogródki
działkowe
zabudowania
wysokie bloki
niska zabudowa
małe domki
Kształtowanie umiejętności rozpoznawania obiektów na zdjęciu lotniczym i planie
Warszawy
q
Daj każdemu uczniowi kserokopię planu Warszawy (tej części, która pokrywa się ze zdjęciem
lotniczym) lub pracuj na fotomapie dostępnej w wersji elektronicznej w Internecie.
q
Poproś uczniów, aby samodzielnie wykonali zadania:
- rozpoznaj widoczne obiekty i zlokalizuj je na planie lub fotomapie Warszawy
- nazwij dzielnice i ulice Warszawy widziane na zdjęciu.
Rozwijanie umiejętności analizy i syntezy
q
Zwróć uwagę uczniów na zróżnicowany stopień urbanizacji obszaru dawnego koryta. Co
może być przyczyną takiego zróżnicowania?
q
Zwróć uwagę na różnorodność w gęstości zabudowy i rodzaju domów mieszkalnych,
a zwłaszcza dobrze rozróżnialną na zdjęciach lotniczych niską zabudowę i wysokie bloki.
Czy ich lokalizacja wykazuje jakikolwiek związek z historią i rzeźbą terenu?
q
Poproś, by uczniowie zastanowili się nad lokalizacją zbiorników dostrzeżonych na poprzed-
nim etapie analizy. Czy znajdują się one na obszarze przebiegu dawnego koryta rzeki, czy
poza jego granicami? Co z tego można wywnioskować?
135
Kępa Saska – królewska wyspa
q
Skąd pochodzi nazwa „Saska Kępa”?
- zapoznaj uczniów z ewolucją nazwy tej kępy.
język polski
(na podstawie: J. Szałygin,
Osadnictwo holenderskie na terenie województwa stołecznego
i jego ochrona
, w: „Ochrona i konserwacja zabytków”, nr 4/96)
• w XVI wieku zwana była Kawczą
• w XVII wieku – Kosk i Kawcza, Holendry, Olendry (Olędry), Kępa Miejska, Solecka
• w XVIII wieku – Holandia, Ostrów, Saska.
V
q
Zapytaj uczniów:
- z czym kojarzą się im podane wyżej nazwy?
- gdzie do dzisiaj pozostały?
- poproś o:
• znalezienie na planie Warszawy: stawów Kawczych, stawu Na Kosku
• wskazanie ich położenia na zdjęciu lotniczym
• wskazanie ich położenia na fotomapie, określenie ich współrzędnych geogra cznych,
obliczenie ich powierzchni oraz sumy powierzchni.
geogra a
Zapoznaj uczniów z historią wyspy i jej stopniową zabudową najpierw rekreacyjną, a po
wybudowaniu mostu Poniatowskiego również mieszkalną.
V
V
historia
q
Na przełomie XVII i XVIII wieku była posiadłością syna Jana III Sobieskiego, który miał
tam dworek.
q
Następnie dzierżawił wyspę August III Sas, który na miejscu dworku zbudował letni pałacyk.
Od tego czasu kępa nazywa się Saską.
Niezamieszkana wyspa
„W XIV wieku wyspa była niezamieszkana. Stanowiła porośnięty wikliną, osinami, wierzbami,
a wcześniej również dębami ogromny rezerwuar chrustu i gałęzi wykorzystywany przez miasto do
wznoszenia płotów, umacniania wałów oraz grobli chroniących brzegi rzeki. Chrustem i wikliną
z kępy umacniano m.in. skarpę warszawską na Starym Mieście oraz ulice, np. Krakowskie Przed-
mieście”
(H. Kersten,
Warszawa Kazimierzowska 1648-1668
, Miasto-Ludzie-Polityka, Warszawa 1971)
.
q
Zapytaj uczniów – jaka roślinność porastała wyspę?
V
biologia
q
Nawiąż do wiedzy uczniów na temat naturalnej roślinności spotykanej obecnie na brzegach
i wiślanych wyspach w rejonie miasta. Są to:
- roślinność na wyspach oraz wzdłuż brzegów Wisły
- nadrzeczny las łęgowy
- rodzaje drzew i krzewów
- rośliny zielne.
DZIAŁAM
Kępy wiślane
Uczniowie znajdują na planie miasta osiedla i tereny, które w swojej nazwie mają określenie
kępa (np. Kępa Zawadowska, Kępa Potocka). Jaka jest geneza tych terenów? Czy są to również
dawne kępy (wyspy) wiślane? Czy są jakieś pozostałości lub ślady dawnego koryta Wisły lub ra-
mion rzeki, które dawniej oddzielały te tereny od lądu?
q
Napisz na tablicy: kępa Saska oraz Kępa Saska. Zapytaj uczniów, która nazwa jest poprawna?
V
język polski
q
Zapoznaj uczniów z tekstem M. Ostrowskiego
Spojrzenie Warsa
, s. 200 i 74. Czym różnią
się znaczeniowo kępa Saska oraz Kępa Saska?
q
Co widać na zdjęciach lotniczych: kępę Saską czy Kępę Saską?
Holendrzy na kępie Saskiej
q
Raz jeszcze przypomnij nazwy historyczne kępy Saskiej. Zwróć uwagę na nazwy, które mogą
świadczyć o osadnictwie Holendrów na wyspie.
136
y
Warszawski Tryptyk Edukacyjny
q
Poproś uczniów o wyszukanie w różnych źródłach, zwłaszcza na starych mapach Warszawy
śladów bytności Holendrów (Olendrów).
V
historia
- od kiedy zamieszkiwali?
- na jakich prawach?
- czym się zajmowali? Dlaczego właśnie Holendrzy zasiedlili wiślaną kępę?
- kiedy i dlaczego opuścili wyspę?
- jakie pozostałości są po nich do dzisiaj?
Poleć uczniom wyszukanie materiałów źródłowych o wyspie Saskiej z tego okresu.
Przykładem domu postawionego przez osadników był istniejący do 1998 r. ostatni „olenderski”
dom postawiony na kępie Zawadowskiej.
q
Zleć uczniom poszukanie informacji o tym budownictwie i ostatnich śladach Olendrów
na kępach Warszawy.
q
Przeczytaj fragment wspomnień Zygmunta Glogera
Dolinami rzek
:
„Było to dnia 25 września 1875 r., o świcie, na piaszczystym brzegu Wisły pod Solcem,
skąd zwykle wesołe warszawianki przeprawiają się na Saską Kępę dla użycia: karuzeli,
zsiadłego mleka, kurcząt pieczonych i tym podobnych rozkoszy ziemskich”.
q
Możesz rozwinąć wątek kulinarny z Saskiej Kępy, zadając pytania i rozdzielając zadania:
- czy dziś podtrzymywane są tradycje wypoczynku i smacznego jedzenia na Saskiej Kępie?
Gdzie dzisiaj w tym rejonie można najsmaczniej zjeść? Jakie są dzisiejsze specjalności
kulinarne?
- jak nazywają się restauracje i kawiarnie?
- poszukaj i napisz ofertę dla smakoszy i potencjalnych klientów restauracji na Saskiej
Kępie
- czy jest jakaś potrawa, która promuje w swojej nazwie Saską Kępę?
Zabudowa międzywojenna
q
Wyświetl na ekranie fotoplan Saskiej Kępy z 1935 r.
Pokolenie Varsovia.pl
, s. 96-97.
137
q
[ Pobierz całość w formacie PDF ]